Wilhelm Conrad Röntgen

Röntgens X-stralen maakten botten als schaduwen zichtbaar op een scherm

Wilhelm Conrad Röntgen 1845-1923

Tegenwoordig is het gebruik van röntgenstralen, vooral in ziekenhuizen, algemeen bekend, maar nog maar iets meer dan een eeuw geleden waren zelfs vooraanstaande wetenschappers zich niet van het bestaan ervan bewust. Het was een toevallige ontdekking door de Duitse onderzoeker Wilhelm Conrad Röntgen die dit veranderde. Hierdoor werd een proces in werking gezet dat niet alleen zou leiden tot meer kennis over röntgenstraling, maar ook tot pionierswerk op het gebied van radioactiviteit.

‘X’-stralen

Röntgen, die in Nederland opgroeide, was allang voordat hij de ‘X’-stralen ontdekte een succesvol wetenschapper. Hij was sinds 1888 hoogleraar natuurkunde aan de Universiteit van Würzburg in Duitsland en had op veel gebieden onderzoek verricht. Maar tot 28 december 1895 was hij nauwelijks bekend bij het grote publiek. Op die datum maakte hij de opwindende ontdekking bekend waardoor hij bekendheid zou krijgen. Het verhaal over de stralen die hij ‘X’ noemde vanwege hun geheimzinnige eigenschappen, was een paar weken eerder in zijn laboratorium begonnen, op 8 november 1895.Die dag was hij bezig met experimenten met de nog niet goed begrepen kathodestralen, toen hij iets ongewoons opmerkte. Hij wist dat de kathodestralen die werden uitgezonden door de lamp die hij gebruikte om ze te produceren, slechts een paar centimeter konden afleggen en toch zag hij een ander voorwerp in de verduisterde kamer opgloeien. Dit was een scherm dat bedekt was met de stof bariumplatinocyanide. Röntgen realiseerde zich meteen dat de gloed niet veroorzaakt kon zijn door de kathodestralen, omdat het scherm op een afstand van meer dan een meter stond. Hij vermoedde dat er een nog ongeïdentificeerde straling werd uitgezonden als de kathodestralen het glas van de lamp raakten. Vol spanning begon hij de eigenschappen van die straling te onderzoeken.

Botbeelden

Voordat hij zijn vondst wereldkundig maakte had hij al tal van eigenschappen van de stralen ontdekt, waaronder enkele die ze in de toekomst uiterst nuttig zouden maken. De stralen gingen bijvoorbeeld dwars door allerlei materialen, zoals metaal en hout. Ze gingen ook dwars door menselijke ledematen, maar de botten werden hierbij zichtbaar als schaduw op een scherm of een fotografische plaat. Hierdoor was het mogelijk er foto’s mee te maken. Hij constateerde ook dat de stralen een rechte lijn volgden en niet werden afgebogen door elektrische of magnetische velden. De aard van de stralen begreep hij echter nog niet goed. Ze hadden overeenkomsten met lichtstralen, maar anders dan deze werden ze niet weerkaatst of gebroken. Pas in 1912 toonde Max Theodor Felix von Laue (1879-1960) aan dat ze een vorm van elektromagnetische straling zijn, met een golflengte die korter is dan die van zichtbaar licht.

Toepassingen van Röntgen

Wilhelm Röntgen was de eerste die foto’s nam met de door hem ontdekte stralen, onder meer van de hand van zijn vrouw.
Na zijn ontdekking stelde hij al snel tal van eigenschappen van de X-stralen vast. De latere ontdekking van de radioactiviteit was een direct uitvloeisel van proefnemingen met röntgenstraling.Röntgen deed ook wetenschappelijk werk op ander gebied, zoals elasticiteit, capillariteit, de soortelijke warmte van gassen, warmtegeleiding in kristallen, piëzo-elektriciteit, absorptie van warmte door gassen en gepolariseerd licht. Helaas kregen zowel Röntgen als zijn technisch assistent als gevolg van de experimenten last van stralingsziekte.

1894 Begint te experimenteren met kathodestralen.
8 november 1895 Ontdekt bij toeval `X-stralen’. 28 december 1895 Maakt zijn ontdekking wereldkundig. 1901 Wint als eerste de Nobelprijs voor natuurkunde. 1912 De aard van ‘X-stralen’, later röntgenstralen genoemd, wordt begrepen door Max Theodor Felix von Laue.

1901 Nobelprijs voor natuurkunde “Voor zijn ontdekking van de opmerkelijke röntgenstralen die later naar hem zijn vernoemd.”