De goddelijke profetie werd in Oude Griekenland geraadpleegd bij een orakel
De goddelijke profetie werd in Oude Griekenland geraadpleegd bij een orakel

De profetie werd in het Oude Grieken geraadpleegd door een orakel

Het klassieke Griekenland en Rome waren doortrokken van de geest van profetie.

Er werden zelden belangrijke beslissingen genomen zonder dat men eerst waarzeggers of een orakel raadpleegde, terwijl ook in de mythen helderzienden een belangrijke rol spelen. Deze personen worden in de mythen vrijwel altijd geportretteerd als tragische figuren, die eerder vervloekt dan gezegend zijn met hun ontzagwekkende gave.

Zo kreeg de Trojaanse prinses Cassandra van de god Apollo de gave om in de toekomst te kunnen kijken als beloning dat zij met hem wilde slapen. Zij kwam echter terug op haar belofte en om haar te straffen veroordeelde Apollo haar om altijd te weten wat er ging gebeuren, terwijl niemand haar zou geloven. Ook de ziener Tiresias kreeg zijn gave om de toekomst te voorspellen van Zeus alleen maar als compensatie voor het feit dat Hera, de echtgenote van Zeus, hem met blindheid had geslagen.

Waarzeggers en visionairs

In de klassieke oudheid bestonden er twee afzonderlijke profetische tradities naast elkaar: Plato kwalificeerde ze in zijn dialoog in de Phaedo respectievelijk als redelijk’ en ‘waanzinnig’. De ‘redelijke traditie bestond uit waarzeggen volgens vastgelegde regels van waarneming en interpretatie. Hiervan werden talloze vormen beoefend, bijvoorbeeld astrologie, het werpen van het lot, het bestuderen van de vlucht van vogels, of het bestuderen van de levers van geofferde dieren.

Plundering van Troje, Jean Maublanc (1582-1628)
Plundering van Troje, Jean Maublanc (1582-1628)

In de Griekse mythologie kwamen profeten zelden op een vreedzame manier aan hun einde. Laocoön had dezelfde gave als Cassandra en voorzag rampspoed, voor de stad Troje als het houten paard van de Grieken binnen de stadsmuren zou worden gebracht. Als dank voor zijn voorspelling werd hij samen met zijn twee zoons door een zeeslang verslonden; marmeren beeld uit de eerste eeuw voor Chr.

‘Een waanzin die een speciale gave is van de hemel en de grootste zegen onder de mensen.’

De Griekse filosoof Socrates over geïnspireerde Profetie

De waanzinnige’ traditie bestond uit de profetische visioenen van goddelijk geïnspireerde zieners en zieneressen, van wie de extatische uitingen vaak onbegrijpelijk waren voor gewone stervelingen. Deze traditie, die waarschijnlijk vanuit het oosten naar Griekenland was overgewaaid, verbond de klassieke wereld rechtstreeks met de oudere sjamanistische tradities.
De oude gebruiken lieten vele sporen na in de praktijk van de Griekse profetie. Apollo was de god die het meest met dit onderwerp werd geassocieerd en in de klassieke tijd nam men aan dat zijn geest bezit nam van de zieners en zieneressen wanneer zij profeteerden.

Orakels


De goddelijke geïnspireerde profetie werd in Griekenland geformaliseerd in orakels: heiligdommen waar smekelingen advies kwamen vragen over wat de toekomst voor hen in petto had. Sommige orakels waren oeroud. Naast het orakel van Delphi stonden het ver in het noorden liggende orakel van Dodona en het orakel van het Aegeïsche eiland Delos (de veronderstelde geboorteplaats van Apollo) hoog in aanzien. Het orakel van Dodona was opgebouwd rondom een eikenbos dat aan Zeus was gewijd. De priesters van Dodona die volgens Homerus nooit hun voeten wasten en op de kale grond sliepen beantwoordden de vragen van de bezoekers aan de hand van het geritsel van de eikenbladeren in het bos. Later werden ook andere methoden gebruikt: priesteressen zochten bijvoorbeeld inspiratie door intens te luisteren naar het koeren van duiven.
Er bestaat tamelijk betrouwbaar bewijs dat bij andere orakels verdovende middelen werden gebruikt om een profetische trance op te roepen. In Didyma, ten zuiden van Milete in het huidige Turkije, inhaleerde de profetes de dampen van kokende brouwsels.

De profetie werd in het Oude Griekenland geraadpleegd bij een orakel

Een bijna doodervaring in Levadia

Het orakel van de held Triphonios bij Levadia, 3o km ten oosten van Delphi, was zeker een van de vreemdste van de klassieke wereld. De Griekse reiziger Pausanias beschreef in de tweede eeuw na Chr. een bezoek aan dit orakel. Voor de raadpleging baadde hij zich in een heilige rivier en at het vlees van een geofferde ram. Daarna moest hij drinken van het water van twee bronnen: het water van Lethe om het verleden uit te wissen en het water van herinnering om de toekomst te bewaren. Vervolgens werd hij meegenomen naar een zeven meter diepe kloof in de rivieroever waar hij via een ladder in afdaalde. Beneden aangekomen zei men hem zijn benen in een spleet te steken. Hij werd naar binnen getrokken in de duisternis en kreeg een pijnlijke klap op zijn hoofd. Half verdoofd hoorde hij toen een stem die hem de boodschap onthulde waarvoor hij gekomen was en vervolgens verloor hij het bewustzijn. Toen hij weer bijkwam lag hij weer onder de vrije hemel op de bodem van de kloof, waar hij de woorden van het orakel moest herhalen. Ten slotte keerde hij terug naar de nabijgelegen herberg om weer geheel bij zijn positieven te komen.