Jonas Salk

Jonas Salk

Degene die een vaccin tegen polio kon vinden, was op slag een nationale held

Jonas Salk 1914-1995

Halverwege de 19de eeuw was de medische wetenschap zo ver gevorderd dat veel ziekten door een vaccin konden worden voorkomen of effectief konden worden behandeld. Een ziekte waartegen nog geen aanpak bestond, was polio, welke ziekte extra wreed was omdat tal van kinderen erdoor werden verlamd. Gevallen van polio kwamen steeds vaker voor en in de jaren veertig en vijftig van de 20ste eeuw was er sprake van een gruwelijke epidemie, vooral in de Verenigde Staten. Degene die een vaccin tegen polio zou vinden, zou op slag een nationale held zijn. Jonas Salk was die held, al ondervond hij veel kritiek van zijn concurrenten.

Ervaring met immunologie

Voor hij de polio overwon, was Salk al succesvol geweest op andere terreinen van de immunologie. Vanaf 1942 had hij onder Thomas Francis Junior (1900-1969) gewerkt aan de Universiteit van Michigan als lid van een team dat een griepvaccin ontwikkelde. Dit vaccin werd tijdens de oorlog gebruikt door het leger. In 1947 ging Salk naar de Universiteit van Pittsburgh, waar hij werkte aan de verbetering van het griepvaccin. Tegelijkertijd was zijn belangstelling voor polio geweekt en besefte hij de noodzaak van een middel ter immunisering van de ziekte. Er waren al eerder pogingen ondernomen om een poliovaccin te ontwikkelen, maar die waren niet geslaagd. In 1935 leek een preventieve behandeling wel succes te hebben, maar na proeven bij 10.000 personen bleek deze niet te werken en in sommige gevallen, waarin de proefpersonen juist polio opliepen, zelfs gevaarlijk te zijn.

Oude bevindingen bijeengebracht

Met de veiligheid van de patiënten in gedachten begon Salk aan de ontwikkeling van een vaccin met een ‘gedood virus’. Hierbij werden levende virussen gedood door ze te drenken in formaldehyde. Hij hoopte dat de dode virussen na injectering toch zouden leiden tot de vorming van antistoffen in het menselijk immuunsysteem en zo de weerstand tegen de ziekte zouden verhogen tot op het punt waarop een levend virus ook geen schade meer zou kunnen aanrichten. Hierbij bouwde Salk voort op werk van andere onderzoekers, waaronder de ontdekking dat er drie typen poliovirus waren. Een vaccin moest dus alledrie de versies kunnen bestrijden. Men kan stellen dat Salk eerder een reeks oudere bevindingen bijeen heeft gebracht dan dat hij zelf een nieuw concept heeft bedacht. Omdat hij met zijn succesvolle vaccin grote roem en publieke dankbaarheid verwierf, waren er binnen de wetenschappelijke gemeenschap velen die bittere gevoelens jegens hem koesterden.

Een vaccin tegen polio

Salk testte zijn virus eerst uit op apen en later, in 1952, op een klein aantal mensen. Hij constateerde, zoals hij had gehoopt, dat er antistoffen werden geproduceerd als gevolg van de inenting zonder dat er bijwerkingen optraden of dat het vaccin leidde tot de ziekte. Salk publiceerde zijn resultaten in 1953 en liet zijn vaccin het volgende jaar een massatest ondergaan. Zijn voormalige leermeester Francis regelde dat 2 miljoen kinderen de test ondergingen. Een jaar later kon hij melden dat de inentingen volledig succesvol waren geweest. Salk werd vereerd als een verlosser. In 1955 werd het vaccin door de Amerikaanse regering voor praktisch gebruik toegelaten. Hoewel men in het begin bang was voor een ramp als die van 1935, bleek het vaccin een krachtig middel ter voorkoming van de ziekte. Na enkele extra veiligheidsmaatregelen werden nog miljoenen ingeënt, zonder nadelige gevolgen.

Een concurrent

Hoewel velen uit jaloezie weigerden Salk de eer van de ontdekking te gunnen, had Albert Bruce Sabin (1906-1993) misschien echt reden tot bitterheid. Hij ontwikkelde kort na Salk een poliovaccin op basis van een verzwakt virus, dat aanvankelijk werd genegeerd, hoewel hij beweerde dat zijn versie effectiever was en eenvoudiger toe te dienen. Na proefnemingen in Rusland werd zijn versie – oraal ingenomen – wijd en zijd aangenomen als vervanging van de Salkinjectie wegens grotere effectiviteit.

Het Salk institute

De gevierde Amerikaan werd later directeur van het Institute for Biological Studies in La Jolla, Californië. Dit zou omgedoopt worden in Salk Institute en internationale faam verwerven als hooggewaardeerd onderzoekscentrum. Vanwege de latere neerbuigende houding van de wetenschappelijke gemeenschap jegens hem, merkte Salk eens op: ‘Ik had onmogelijk lid van dit instituut kunnen worden als ik het niet zelf had opgericht.’

1939 Salk studeert af als arts aan de Universiteit van New York. 1942 Werkzaam bij het griepbestrijdingsproject van de Universiteit van Michigan. 1947 Begint zijn onderzoek naar poliomyelitis aan de Universiteit van Pittsburgh. 1955 Het Salkvaccin wordt in de Verenigde Staten veilig en effectief verklaard.

Author: Y Comak