Galileo Galilei

Galileo Galilei

‘En toch beweegt ze!’ Galilei (over de aarde) nadat hij was gedwongen om zijn heliocentrische visie af te zweren

Galileo Galilei 1564-1642

Door zijn leven en door de gevangenschap die hem in zijn laatste jaren was opgelegd verpersoonlijkt Galilei meer dan enig ander het optimisme en de strijd van de wetenschappelijke revolutie. Hij heeft een reeks ontdekkingen gedaan die ons begrip van de wereld hebben veranderd, al strijdend tegen een maatschappij die werd overheerst door religieuze dogma’s en zijn radicale ideeën de kop in wilde drukken.

De wiskunde

Hoewel hij eerst een tijdje geneeskunde heeft gestudeerd, lag Galilei’s hart bij de wiskunde. Zijn geloof in de wiskunde vormde het fundament van al zijn werk. Een van zijn belangrijkste bijdragen was zijn toepassing van de wiskunde op de mechanica, waarmee de moderne benadering van experimentele en wiskundige natuurkunde was geboren. Hij koos een probleem uit, verdeelde het in een aantal eenvoudige brokken, experimenteerde daarop en analyseerde de resultaten tot hij ze op wiskundige wijze kon uitdrukken. Een terrein waarop Galilei zeer succesvol was met deze methode, was de bewegingsleer. Vooral verwierp hij de aristotelische verklaringen die hun geldigheid tot in zijn tijd hadden behouden. Zo meende Aristoteles dat zware voorwerpen sneller vallen dan lichte. Door herhaaldelijk ballen van verschillend gewicht een heuvel af te rollen (en zelfs van de scheve toren van Pisa te laten vallen, zoals het verhaal gaat!), ontdekte hij dat ze in werkelijkheid met dezelfde snelheid vielen. Dit leidde tot zijn theorie over de versnelling van vallende lichamen, die inhoudt dat in een vacuüm alle voorwerpen met precies dezelfde versnelling naar de aarde vallen. Later is bewezen dat dit waar is. Galilei sprak Aristoteles ook tegen door te beweren dat er twee krachten tegelijkertijd werken op een weggeworpen steen: een die we nu ‘impuls’ noemen, waardoor de steen horizontaal wordt voortgestuwd, en een die erop drukt, die we nu ‘zwaartekracht’ noemen. Het werk van Galilei op dit gebied zou van vitaal belang zijn voor de latere ontdekkingen van Isaac Newton.

De slinger

Het eerste werk van Galilei was het bestuderen van de slinger, nadat hij in de kathedraal van Pisa een lamp had zien slingeren. Na enkele experimenten kwam hij tot de conclusie dat een slinger altijd dezelfde tijd nodig heeft voor zijn beweging, onafhankelijk van de amplitude. Dit zou essentieel blijken te zijn voor de ontwikkeling van het slingeruurwerk, dat door Galilei is ontworpen en na zijn dood is geconstrueerd door zijn zoon.

Door de telescoop

Ten onrechte wordt Galilei tegenwoordig vaak beschouwd als de uitvinder van de telescoop. Dat was hij niet; er waren al tal van kijkers ontworpen, hoofdzakelijk in de Nederlanden, en de Nederlandse opticien Hans Lippershey had in 1608 patent aangevraagd voor zijn versie. Galilei heeft echter wel zijn eigen, superieure telescoop ontwikkeld aan de hand van een beschrijving van de uitvinding van Lippershey, en deze snel gebruikt om talloze ontdekkingen mee te doen. Als aanhanger van de inzichten van Copernicus over de beweging der planeten publiceerde Galilei in de Sidereus nuncius (1610) het eerste natuurkundige bewijs van deze opvatting. Hij ontdekte kraters en bergen op de maan, zonnevlekken en de fasen van de planeet Venus, en ook bespeurde hij zwakke, verre sterren die het idee van Copernicus ondersteunden dat er een veel groter heelal was dan Ptolemaeus ooit had durven denken. Bovendien ontdekte hij dat Jupiter vier manen had, die om de planeet heen draaiden, wat het algemeen aanvaarde standpunt, ook dat van de Kerk, weersprak dat alle hemellichamen om de aarde, het ‘middelpunt van het heelal’, heen draaiden.

Galilei en Nicolaas Copernicus

Galilei’s Dialoog over de twee belangrijkste wereldsystemen – dat van Ptolemaeus en dat van Copernicus, waarin de spot werd gedreven met het systeem van Ptolemaeus, trok bij publicatie in 1632 de aandacht van de Inquisitie. Na met foltering bedreigd te zijn, zwoer Galilei het systeem van Copernicus af Zijn werk werd door de Kerk op de Index geplaatst en bleef daarop staan tot 1835. Verder kreeg hij voor de rest van zijn leven huisarrest. De mede door Galilei in gang gezette wetenschappelijke revolutie was echter niet meer te stuiten.

1564 Galilei geboren in Pisa, Italië. 1581 Studeert medicijnen in Pisa, maar maakt de studie niet af. 1583 Observeert slingerende lampen in de kathedraal van Pisa en merkt op dat de slingertijd steeds dezelfde is, ongeacht de amplitude. 1586 Vindt een hydrostatische balans uit voor het vaststellen van de relatieve dichtheid. 1610 Ontwerpt en vervaardigt een dioptrische kijker. Publiceert waarnemingen in Sidereus nuncius (Sterrenboodschapper). 1632 Dialogo gepubliceerd. Galilei wordt door de Kerk gedwongen om afstand te nemen van zijn denkbeelden. Wordt onder huisarrest geplaatst.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.