Galenus van Pergamum

Galenus van Pergamum

Galenus’ onderzoek was zo veelomvattend dat er niet veel voor anderen overbleef

Galenus van Pergamum 129-201 n.C.

Anders dan de andere in dit wetenschapweetjes behandelde personen staat Galenus niet bekend om één enkel wapenfeit, maar om de grote hoeveelheid medische inzichten die hij heeft gepubliceerd. Dat op zichzelf rechtvaardigt opname in dit boek nog niet, maar wel het feit dat hij 1400 jaar als de enige autoriteit op dit gebied is beschouwd.

Een millennium lang onbetwist

De vraag is: waarom? Sommigen opperen dat dat komt doordat Galenus’ onderzoek zo veelomvattend was dat er niet veel meer voor anderen overbleef. Een andere opvatting is dat zijn werk zo snel werd aanvaard door de Arabische, christelijke en joodse autoriteiten dat het een belang kreeg waaraan anderen moeilijk konden tornen. Een derde verklaring zou kunnen zijn dat Galenus niet alleen zijn eigen bevindingen incorporeerde in zijn werk, maar ook alle andere eerdere medische kennis erin samenbracht, zoals die van Hippocrates. Galenus nam vooral gemakkelijk diens theorie van de ‘vier lichaamssappen’ over, wat verklaart waarom die lang zo standhield.

Een nauwgezet ondrzoeker

Dat wil nog niet zeggen dat het Galenus ontbrak oorspronkelijk materiaal en oorspronkelijke gedachten. Hij was nauwgezet en methodisch in aanpak van zijn eigen medische onderzoekingen bovenal op het gebied van de anatomie. Vele hoogwaardigheidsbekleders kwamen naar het heiligdom van Asklepios, de god der geneeskunde, in de geboortestad van Galenus om genezing te vinden voor hun kwalen. Zo kon Galenus uit de eerste hand kennismaken met de symptomen en behandelwijzen van ziekten. Na in Smyrna (het huidige Izmir), Korinthe en Alexandrië zowel filosofie als geneeskunde te hebben gestudeerd, welke disciplines hij onlosmakelijk met elkaar verbonden achtte, en dieren te hebben ontleed, keerde hij in 157 terug naar Pergamum. Daar was hij vier jaar lang werkzaam als arts van de gladiatoren, waardoor hij zeer bedreven raakte in praktische anatomische geneeskunde.

Lijfarts de keizers

Dit alles was een uitstekende voorbereiding op overplaatsing naar Rome. Daar bracht hij het eertse deel van de rest van zijn leven door en was hij de zeer gewaardeerde lijfarts van de Marcus Aurelius, Lucius Verus, Commodus Septimius Severus. Dit leverde hem niet alleen hoog aanzien op, maar het stelde hem ook in staat om onderzoek te doen en ontledingen te verrichten. Galenus mocht niet in lijken van mensen snijden, dus hij ontleedde dieren, hoofdzakelijk berberapen, omdat die overeenkomsten vertoonden met mensen. Zijn belangrijkste bevindingen hadden betrekking op functioneren van het menselijk lichaam. Helaas hebben zij anderhalf millennium lang het onderzoek naar de juiste informatie tegengehouden. Galenus meende dat het bloed werd gevormd in de lever, de bron van de natuurlijke geesten. De lever op zijn beurt werd gevoed door de inhoud van de maag. Aders vervoerden bloed van de lever naar de extremiteiten van het lichaam, waar het veranderde in vlees en werd ‘opgebruikt’. Zo was er elke dag nieuw voedsel nodig om in bloed te worden omgezet. Een deel van dit bloed ging door de rechter hartkamer, sijpelde dan door naar de linker hartkamer en mengde zich met lucht uit de longen, wat levensgeesten veroorzaakte die de lichaamswarmte en de stroming van het bloed regelden. Via de slagaders werd een deel van dit bloed vervoerd naar de hersenen, waar het zich mengde met de dierlijke geesten. Zo ontstonden beweging en de zintuigen. De combinatie van deze drie geesten beheerde het lichaam en droeg bij aan de vorming van de ziel. Hierdoor kwam Galenus niet op het idee van een enkele, geïntegreerde bloedsomloop, die pas in 1628 werd aangetoond door William Harvey.

Het erfgoed van Galenus

Hoewel sommige conclusies van Galenus foutief waren, vormen zijn bewaard gebleven 129 boekdelen een fenomenale bijdrage aan de geneeskunde, waarop de kritische artsen uit de Renaissance konden voortbouwen. Galenus was degene die het experiment in de medische wetenschap heeft geïntroduceerd.Vele van zijn anatomische vergissingen waren te wijten aan het feit dat hij alleen in dieren mocht snijden – het ontleden van mensen was toen verboden. Men zegt dat Galenus arts werd omdat zijn vader een droom had waarin Asklepios, de god der geneeskunde, aan hem verscheen.

129 n.C. Galenus geboren in Pergamum (het huidige Bergama in Turkije). 148-157 n.C. Studeert in Korinthe en Alexandrië.157 n.C. Wordt chirurg van de gladiatoren van Pergamum. ca. 161 n.C. Wordt arts van de keizers Marcus Aurelius en Commodus. 1628 William Harveys systeem van de bloedsomloop is het eerste alternatief voor het systeem van Galenus.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.