Menu +

Frank Whittle

Whittle besefte het belang van een toestel dat met hoge snelheid op grote hoogte kon vliegen

Frank Whittle 1907-1996

De gebroeders Wright hadden in 1903 de wereld het vliegtuig geschonken, waarna de afstanden op de aardbol geringer waren geworden. Hoewel de ontwikkeling van propeller-toestellen de tientallen jaren daarna niet stilstond, leek de luchtvaart toentertijd nog lang niet op die van vandaag, waarbij men met het grootste gemak op vakantie gaat naar oorden waarvan men vroeger niet eens kon dromen. Om dat te bereiken was een compleet andere motor nodig, de straalmotor.

Een man van de luchtvaart

Frank Whittle, de Engelsman die de eerste zou zijn die patent kreeg op deze doorbraak in de luchtvaart, was daartoe de aangewezen man. Op zestienjarige leeftijd was hij al bij de RAF gegaan en hij had als jongeman alles meegemaakt op het gebied van vliegen. Hij was al snel gekwalificeerd als gevechtspiloot, was actief als vlieginstructeur, had een aanstelling gekregen als testpiloot en studeerde van 1934 tot 1937 technische wetenschappen in Cambridge, dus hij had een enorme ervaring met de luchtvaart.

Behoefte aan snelheid

Al voor hij aan zijn vliegtraining was begonnen besefte Whittle echter dat er behoefte was aan een toestel dat met grote snelheid en op grote hoogte kon vliegen om voordeel te trekken van de ijlere atmosfeer, zodat er minder weerstand was om die hoge snelheid te bereiken. Propeller-vliegtuigen waren niet geschikt voor een dergelijke hoogte, dus ging Whittle nadenken over een oplossing voor het probleem. Het antwoord was de turbostraalmotor. Al in 1928 had hij in een artikel verwezen naar deze mogelijkheid en in 1930 kreeg Whittle octrooi voor zijn eerste ontwerp van een dergelijk apparaat. Hij had een ingenieus concept bedacht voor een motor die lucht innam en deze lucht na compressie ontstak met brandstof in een daartoe geschikt compartiment. Door het brandende gas, werd de motor dan vooruit gestuwd. Tijdens het emissieproces deed het gas ook een staaf draaien, die in verbinding stond met een turbine, die weer meer lucht binnenzoog, waarna de hele cyclus opnieuw begon. Whittle had maar beperkte middelen en de overheid toonde geen belangstelling, dus er zat weinig ontwikkeling in zijn plan. Hij gaf echter niet op en stichtte in 1936 met enkele vrienden Power Jets Limited met het doel om straalmotoren te bouwen. In 1937 was de W1 klaar om te worden getest. Nu een oorlog ophanden was, had de regering interesse gekregen en ze financierde een groot deel van de toekomstige ontwikkeling van zijn vinding. De motor werd bevestigd aan een speciaal ontworpen toestel, de Gloster E28/39, en op 15 mei 1941 maakte dat zijn eerste vlucht. Het bewees meteen de mogelijkheden van de motor en bereikte een topsnelheid van 590 km/u, sneller dan het snelste propellervliegtuig, op een maximale hoogte van 7500 km. De ontwikkelingen gingen nu in razend tempo vanwege de Tweede Wereldoorlog. Toch duurde het nog tot 1944 voor straalvliegtuigen actief in dienst waren van de Britse luchtmacht.

Gelijktijdige ontwikkeling

Na de oorlog bleek dat een andere uitvinder onafhankelijk van Whittle een vliegtuig met straalaandrijving had ontworpen. Hoewel de Duitser Hans Joachim Pabst von Ohain (1911-1998) pas in 1935 patent aanvroeg voor zijn straalmotor met gasturbine, enkele jaren na Whittle, kreeg hij eerder financiële ondersteuning, waardoor zijn eerste teststraalvliegtuig al in 1939 de lucht in ging, twee jaar voor dat van Whittle. Helemaal aan het einde van de oorlog werden straalvliegtuigen echter pas echt door de Duitsers ingezet, en zo hadden ze weinig effect. Von Ohain verhuisde in 1947 naar de Verenigde Staten en ging daar vliegtuigen ontwerpen voor de US Air Force.

Het erfgoed van Whittle

De straalmotor had een belangrijke militaire toepassing, maar pas na de oorlog werd de invloed ervan op de wereld echt duidelijk. Door het gebruik van straalmotoren voor zaken- en toeristenvluchten zijn reizen die een eeuw geleden enkele maanden duurden, veranderd in tochtjes van luttele uren. Whittle speelde ook een rol bij deze ontwikkeling als consultant van luchtvaartbedrijven als de British Overseas Airways Corporation en Bristol Siddeley Engines. In 1977 werd hij onderzoekshoogleraar aan de United States Naval Academy in Annapolis. In 1948 werd Whittle geridderd.

1931-1932 Whittle vliegt als testpiloot voor de Royal Air Force. 1934-1937 Studeert technische wetenschappen in Cambridge. 1936 Sticht met enkele collega’s Power Jets Ltd. 1941 Nadat is ontdekt dat de Duitsers een straalmotor hebben, gaat het eerste Britse straalvliegtuig de lucht in. 1944 De Gloster Meteor doet dienst voor de RAF. 1948 Whittle tot ridder geslagen.