Edwin Hubble

Edwin Hubble

Toen Edwin Hubble de afstand van de sterrenstelsel tot de aarde mat, ontdekte hij dat ze wegvluchten

Edwin Hubble 1889-1953

De man die een compleet nieuw beeld gaf van de zeepbel waarin we leven was bijna verloren gegaan voor de astronomie. Zijn oorspronkelijke belangstelling ging uit naar boksen en rechten. Tijdens zijn studie astronomie en wiskunde aan de Universiteit van Chicago was de jonge Hubble zo’n goede bokser dat hij werd gevraagd om beroeps te worden. Hij weigerde, maar greep wel zijn kans toen hij in 1910 rechten kon gaan studeren aan de Universiteit van Oxford in Engeland. Hij behaalde zijn meesterstitel in 1912 en overwoog een carrière als jurist in de VS. Maar hij vond rechten saai in vergelijking met astronomie, dus keerde hij terug naar Chicago en studeerde verder op het onderwerp dat hem boeide. Na zijn diensttijd tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarbij hij gewond raakte, kreeg hij ten slotte de kans om de sterren vakmatig te observeren toen hij een aanstelling kreeg bij Mount Wilson Observatory in Californië in 1919. Hier zou hij de rest van zijn leven blijven. De astronoom had het geluk dat vlak na zijn komst het observatorium een nieuwe 100-inch telescoop kreeg, toen de krachtigste ter wereld. Die stelde Hubble in staat om nog nauwkeuriger de sterrenhemel te observeren. De Amerikaan was vooral geïnteresseerd in de vele nevelvlekken, waarvan gedacht werd dat het stofwolken waren in ons eigen Melkwegstelsel – het enige melkwegstelsel zoals men toen nog meende, dat volgens metingen van Halley’s tijdgenoot en rivaal Harlow Shapley (1885-1972) ongeveer 300.000 lichtjaar in doorsnee was (dit werd uiteindelijk verbeterd tot 100.000 lichtjaar). Voor de Andromeda-nevel gebruikte Hubble een techniek die ontwikkeld was door Shapley zelf om vast te stellen dat de nevel ongeveer 900.000 lichtjaar van de aarde verwijderd was en daarom duidelijk buiten ons sterrenstelsel stond. Edwin Hubble realiseerde zich dat de spiraalvormige nevels in feite sterrenstelsels waren, net als onze eigen Melkweg. Er bestonden letterlijk miljoenen van, die miljarden sterren bevatten. De resultaten waren adembenemend en veranderden onze perceptie van het universum volledig. Hubble was in één klap een beroemd man.

De sterrenstelsels verwijderen zich

In de jaren daarop bleef Edwin Hubble de afstanden van de sterrenstelsels tot de aarde meten en ontdekte dat ze zich van de aarde af bewogen. Hoe groter bovendien de afstand tussen de aarde en de sterrenstelsels, des te sneller leken ze zich van de aarde af te bewegen, of weg te vluchten. In 1927 kwam Hubble tot de enige logische conclusie: het universum, waarvan de meeste astronomen hadden aangenomen dat het statisch was, dijde uit. Andere onderzoekers hadden een paar jaar eerder al op die mogelijkheid gewezen, maar Hubble gaf er een definitief bewijs voor. Albert Einstein zelf had eerder een theorie ontwikkeld die een uitdijend of inkrimpend universum veronderstelde, maar had de theorie verworpen omdat astronomen hem hadden verzekerd dat het universum statisch was. Hij noemde deze verandering, nadat hij had gehoord dat het universum uitdijde, ‘de grootste blunder van mijn leven’.

De constante van Hubble

In 1929 had Hubble de afstanden van zoveel melkwegstelsels gemeten dat hij in staat was tot het formuleren van de ‘Hubble-constante: Hij had de snelheid berekend waarmee sterrenstelsels zich van de aarde af bewegen door de afstand te vermenigvuldigen met deze constante. Hoewel Hubble de onderlinge afstanden onderschatte, was de formule geldig. Astronomen hebben sindsdien de radius van het universum gesteld op een maximum van 18 miljard lichtjaar en zijn leeftijd op 10 tot 20 miljard jaar. Het systeem voor het classificeren van sterrenstelsels dat Hubble ontwierp, wordt nog steeds gebruikt.

Het erfgoed va Hubble

Edwin Hubble, die in onze dagen vooral bekend is vanwege de ruimtetelescoop die naar hem is genoemd, veranderde ons begrip van de kosmos totaal. De verwachting waarmee die telescoop in 1990 werd gelanceerd, herinnerde aan de ongelooflijke omwenteling die de Amerikaan zo’n vijfenzestig jaar eerder teweeg had gebracht. Het idee van een uitdijend universum bood latere geleerden onder meer de mogelijkheid om onderlinge overeenstemming te bereiken over de oorsprong van de ruimte en over de Big Bang-theorie. Het principe van een uitdijend heelal vormt sindsdien het hart van elke astronomische theorie.

1919 Hubble treedt in dienst van het Mount Wilson Observatory. 1923 Bewijst dat het universum voorbij de grenzen van ons eigen Melkwegstelsel reikt. 1925 Creëert het eerste bruikbare schema om sterrenstelsels te classificeren. 1929 Bewijst dat het universum uitdijt. 1936 Publiceert The Realm of the Nebulae, het populairste wetenschappelijke boek van dat jaar. 1990 De enorme Hubble-ruimtetelescoop wordt naar hem genoemd.

Author: Y Comak