Benjamin Franklin

Benjamin Franklin

Behalve zijn vele uitvindingen heeft Benjamin Franklin ook een bibliotheek en een universiteit nagelaten

Benjamin Franklin 1706-1790

Benjamin Franklin bezat een zeldzame kwaliteit. Anders dan de meeste anderen in dit boek, wier uitzonderlijke talenten zich beperkten tot de wetenschap, blonk de Amerikaan Franklin uit op allerlei verschillende terreinen. In ‘een tijdsbestek van vijf jaar (1747-1752) droeg hij meer bij aan de wetenschap dan de meesten na een leven lang van toegewijde studie. In andere perioden van zijn leven echter was hij actief en succesvol op heel verschillend gebied. Hij was drukker en uitgever, journalist en satiricus, uitvinder, een wereldberoemd ambassadeur en, wellicht het belangrijkst, een politicus op een cruciaal moment in de Amerikaanse geschiedenis. Hij was een van de vijf ondertekenaars van de Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 en speelde later een sleutelrol bij het opstellen van de Amerikaanse grondwet.

Elektriciteit onderzoeken

Benjamin Franklin verdient opname in dit boek louter vanwege zijn natuurkundige verlichtingen – hij was een voorloper wanneer het ging om het begrijpen van de eigenschappen en de grote mogelijkheden van elektriciteit. Al was het verschijnsel elektriciteit al in de Oudheid bekend, wetenschappelijk gezien wist men er weinig van en velen meenden dat elektriciteit alleen nuttig was om goocheltrucs mee uit te halen. Franklin echter raakte rond zijn veertigste gefascineerd door elektriciteit en begon ermee te experimenteren. Algauw besefte hij dat dit onderwerp wetenschappelijk onderzoek verdiende. Hij verkocht zijn aandeel in de drukkerij en wijdde zich de daaropvolgende vijf jaar aan een poging om elektriciteit te doorgronden.

Een vliegertje oplaten

Hoewel Franklin ten onrechte meende dat elektriciteit een enkel ‘fluïdum’ was (op zichzelf een vooruitgang ten opzichte van oudere theorieën over twee verschillende fluïdums), concludeerde hij dat dit fluïdum op de een of andere manier bestond uit bewegende deeltjes, die wij nu elektronen noemen. Wat belangrijker was, was dat hij onderzoek deed naar elektrische lading en de termen ‘positief en ‘negatief introduceerde bij zijn verklaring van de aantrekking of de afstoting tussen twee substanties vanwege hun elektrische lading. Hij meende ook dat deze ladingen elkaar uiteindelijk ophieven, zodat wanneer iets lading verloor, dit zou leiden tot ladingwinst bij een andere stof. Zijn studie van elektriciteit vond uiteindelijk zijn hoogtepunt in het beroemde vliegerexperiment van 1752. Om te bewijzen dat bliksem een vorm van elektriciteit is, liet Franklin tijdens een onweersbui een vlieger op aan een lange geleidende draad. Hij bevestigde de draad aan een condensator en zijn gelijk werd bewezen toen de bliksem de condensator inderdaad oplaadde. Aan de hand van deze resultaten ontwikkelde hij de eerste bliksemafleider. Franklin had in 1751 zijn Experiments and observations on electricity, made at Philadelphia in America uitgegeven, dat een inspiratiebron zou worden voor toekomstige onderzoekers van het verschijnsel elektriciteit.

Een productieve uitvinder

Na 1753 kon Franklin steeds minder tijd besteden aan de wetenschap vanwege zijn positie als directeur van de posterijen en, later, zijn werk als politicus en ambassadeur. Hij heeft echter wel vele uitvindingen gedaan op basis van alle experimenten die hij had uitgevoerd, zoals: een ijzeren kachel (nog steeds in gebruik), de dubbelfocusbril, de straatlantaarn, de schommelstoel, de harmonica, een afstandsmeter en waterdichte scheidingswanden voor schepen. Franklin kwam ook op het idee van de zomertijd en bracht als eerste de Golfstroom in kaart aan de hand van waarnemingen van zeevaarders. Benjamin Franklin was een zeer veelzijdig man: uitvinder, politicus, drukker, oceanograaf, ambassadeur, journalist, satiricus en natuurlijk wetenschapper.

Het erfgoed van Benjamin Franklin

Behalve uitvindingen als de bliksemafleider, de dubbelfocusbril en de straatlantaarn behoren ook educatieve instellingen tot het erfgoed van Franklin. Hij stichtte een van de eerste openbare bibliotheken en ook een van de eerste universiteiten van Amerika: die van Pennsylvania. Verder stond hij aan de basis van de
moderne posterijen, de Amerikaanse politie en brandweer en richtte hij de Democratische Partij op. Hij voldeed zeker aan zijn citaat Wil je niet vergeten worden wanneer je dood bent en wegrot, schrijf dan iets op wat gelezen mag worden, of doe iets waarover geschreven mag worden.’

1716 Vanwege financiële problemen moet Franklin op tienjarige leeftijd van school af. 1751 Experiments and observations on electricity, made at Philadelphia in America gepubliceerd. 1752 Laat een vlieger op in een onweersbui. 1776 Is een van de vijf mensen die de Onafhankelijkheidsverklaring opstellen.

Author: Y Comak