Andreas Vesalius

Andreas Vesalius

Andreas Vesalius stimuleerde om zelf lichamen te ontleden

Andreas Veasalius 1514-1564

Er is moed voor nodig om een algemeen aanvaarde autoriteit op welk gebied dan ook in twijfel te trekken, vooral een autoriteit die het al zo’n 1400 jaar heeft volgehouden, en zeker wanneer degene die de bezwaren oppert, pas 28 jaar jong is en nog niet zo lang tevoren is afgestudeerd. Toch is dit precies wat Andreas Vesalius deed. Velen van zijn tijdgenoten beschouwden deze confrontatie volstrekt niet als ‘moedig’. Integendeel, zij bestempelden Anderas Vesalius als leugenaar of waanzinnige.

Galenus in twijfel getrokken

Die autoriteit die Vesalius in twijfel durfde trekken, was Galenus, de gevierde Romeinse geneesheer die het definitieve werk over de anatomie van de mens had geschreven, zo meende men. Zijn gezag was zo groot dat, toen het ontleden van menselijke lichamen vanaf de 14de eeuw in Europa werd toegestaan voor onderzoek en studie, de docent eenvoudigweg direct uit Galenus voorlas terwijl het lijk werd opengesneden door een slager of een assistent. Wat men hierbij over het hoofd zag, was het feit dat Galenus zelf nooit in een menselijk lichaam had gesneden, aangezien dit volgens Romeins recht verboden was. Vóór Vesalius echter beschouwden de academici Galenus nog altijd als dé autoriteit. Verbetering van zijn teksten werd als onmogelijk beschouwd.

Een nieuw benadering

De benadering van Vesalius was totaal anders. Uit zijn familie, geboren en getogen in het huidige België, waren vele artsen aan koninklijke hoven verbonden. De jonge Vesalius ontleedde al vol enthousiasme dieren. Later ging hij medicijnen studeren aan diverse instellingen in Europa, met name de universiteiten van Leuven, Parijs en later Padua, waar hij op 24-jarige leeftijd werd benoemd tot hoogleraar in de anatomie. Hij stond erop dat hij tijdens zijn colleges zelf menselijke lichamen ontleedde en verwierp daarmee de traditie, waarbij men uit Galenus voorlas.

De menselijke anatomie

Hoewel hij als alle studenten medicijnen was opgeleid in de Galenische traditie, begon Vesalius tegen 1540 de lessen van Galenus in twijfel te trekken. Toen hij in 1540 inmiddels een flink aantal lijken had ontleed, meestal van terdoodveroordeelden, wist Vesalius het zeker. De bevindingen van Galenus betroffen niet de menselijke anatomie, maar die van apen. Dit had bij Galenus tot vele vergissingen geleid.

Het definitieve handboek

In 1543 publiceerde Vesalius zijn meesterwerk De humani corporis fabrica libri septem ofwel Zeven boeken over de bouw van het menselijk lichaam. Het was het eerste belangrijke werk over de menselijke anatomie dat was gebaseerd op de ontleding van menselijke lichamen en daarom ook het meest betrouwbare handboek over dit onderwerp. Bovendien was het werk schitterend geïllustreerd met houtsneden, waarschijnlijk afkomstig uit het atelier van Titiaan, en bezat het een heldere structuur. Na de publicatie ervan was al het eerdere werk verouderd. In de toekomst zouden docenten geneeskunde zich baseren op het handboek van Vesalius. Het duurde echter enige tijd voor de waarde van zijn werk ten volle was geaccepteerd, omdat het in twijfel trekken van Galenus Vesalius nog vaak werd kwalijk genomen. Vesalius beweerde bijvoorbeeld dat hij geen bewijs kon vinden voor de ‘poriën’ in het hart waardoor bloed van de linker naaide rechter hartkamer kon stromen, een fundament van de Galenische traditie dat nog door vele tijdgenoten van Vesalius heftig werd verdedigd.
Vesalius bracht een groot deel van zijn leven na de Fabrica door in dienst van vorsten, eerst als lijfarts van keizer Karel V en daarna van diens zoon koning Filips II van Spanje. In 1564 vertrok hij vanuit Spanje op een pelgrimstocht naar Jeruzalem. Hij stierf op de terugweg.

Verdere wapenfeiten

Ondanks zijn vroegtijdige dood heeft Vesalius een revolutionair erfgoed nagelaten aan de anatomie. Pas na de publicatie van zijn werken werden de anatomie en de geneeskunde in het algemeen beschouwd als echte wetenschap. Door zijn beredeneerde aanpak van Galenus had hij een einde gemaakt aan het ontzag dat men voor laatstgenoemde had, en een model geschapen voor toekomstig onafhankelijk onderzoek.Vesalius bracht ook verandering aan in de organisatie van het medische klaslokaal en stimuleerde de deelname van studenten aan het ontleden van lichamen.

1514 Geboren in Bmssel. 1537 Hoogleraar in de anatomie aan de Universiteit van Padua. 1543 Publiceert het eerste correcte medische handboek, De humani corporis abrica (Over de bouw van het menselijk lichaam). 1543 Dient aan het Habsburgse hof als lijfarts van eerst Karel V en daarna Filips II. 1564 Sterft op de terugweg van een pelgrimstocht naar het Heilig Land.

Author: Y Comak